Ziekte van Lyme

Wat is de ziekte van Lyme?

De ziekte van Lyme (ook wel Lyme-borreliose) is een infectieziekte, die wordt veroorzaakt door de bacterie Borrelia burgdorferi. Deze bacterie wordt op de mens overgebracht door de beet van een teek, meestal de Ixodes ricinus (schapenteek). De kans dat u door een tekenbeet Lyme-borreliose oploopt is gemiddeld minder dan drie procent. Het eerste verschijnsel van Lyme-borreliose is vrijwel altijd een huidaandoening.

Er zijn drie huidaandoeningen die horen bij de ziekte van Lyme:

  • In de meeste gevallen gaat het om erythema chronicum migrans
  • In de iets zeldzamere gevallen om borrelia-lymfocytoom
  • Of de acrodermatitis chronica atrophicans. 

 Laatstgenoemde ontstaat pas maanden tot jaren na de tekenbeet.

Erythema migrans

  • Wat is het?
    De huidafwijking Erythema migrans is bij meer dan 80% van de mensen die Lyme-borreliose het eerste verschijnsel. Erythema migrans komt in Nederland relatief veel voor, bij ongeveer 13.000 mensen per jaar. De aandoening verdwijnt meestal vanzelf weer binnen één tot vier maanden. Ongeveer de helft van de mensen met erythema migrans weet zich een tekenbeet te herinneren.
  • Wat zijn de verschijnselen?
    Enkele dagen tot maanden na een tekenbeet ontstaat op de plaats van de beet een rode vlek die geleidelijk groter wordt. Soms blijft het een egaal rode vlek, maar meestal bleekt het centrum op, zodat er een rode ring ontstaat. Deze ring kan wel 30-40 cm groot worden. Op het gezicht is er vaker een streep dan een ring, vooral bij kinderen. Erythema migrans voelt soms jeukend of branderig aan. Meestal bevindt de uitslag zich op de benen of in de liezen, maar ook wordt erythema migrans gezien op de romp, de armen, en het gezicht. Sommige mensen hebben wat last van moeheid, hoofdpijn, spierpijn, gewrichtspijn of koorts. Meestal is er maar één ring of vlek, in een enkel geval kunnen elders meerdere vlekken of ringen ontstaan. Kenmerkend is dat de ring na verloop van weken tot maanden uiteindelijk vanzelf verdwijnt.
  • Hoe wordt de diagnose gesteld?
    In het algemeen kan de dermatoloog op grond van het beloop en de kenmerkende verschijnselen de diagnose erythema migrans direct stellen. Een enkele keer moeten andere huidziekten uitgesloten worden. Soms is het nodig om onder plaatselijke verdoving een stukje huid te verwijderen voor microscopisch onderzoek (een biopt).

Borrelia-lymfocytoom

  • Wat is het?
    Het Borrelia-lymfocytoom is eveneens een huidafwijking, die behoort bij de ziekte van Lyme (Lyme borreliose). De aandoening ontstaat bij ongeveer drie procent van de patiënten die besmet is met de borrelia bacterie. Deze ziekte is vrij zeldzaam en verdwijnt na een aantal maanden meestal vanzelf.
  • Wat zijn de verschijnselen?
    Het Borrelia-lymfocytoom ziet er uit als een gladde blauwrode tot paarsrode zwelling in de huid van één tot enkele centimeters groot en veroorzaakt geen pijn. Het berust op een opeenhoping van witte bloedcellen in de huid. Bij kinderen zit een Borrelia-lymfocytoom heel vaak aan het oor, bij volwassenen meestal rond de tepel. Andere plaatsen waar de zwelling voor kan komen zijn de neus, het scrotum (de balzak), de schouders en de bovenarm.De meeste patiënten (ongeveer 80%) weten de plaats waar ze door een teek gebeten zijn te herinneren en merken het lymfocytoom op enige afstand daarvan op. Dat kan al vele maanden geleden zijn. Soms hebben ze eerder erythema migrans gehad of is de huiduitslag nog aanwezig.
  • Hoe wordt de diagnose gesteld?
    Als een kind een blauwrode of paarsrode zwelling heeft aan het oor en het is bekend dat er sprake is van een tekenbeet, dan kan de dermatoloog de diagnose direct stellen. Dat geldt ook bij dergelijke zwellingen wanneer er een erythema migrans aanwezig is of onlangs is geweest. Meestal echter is aanvullend onderzoek nodig en wordt onder plaatselijke verdoving een stukje huid weggenomen voor microscopisch onderzoek (een biopt). Ook kan bloedonderzoek noodzakelijk zijn.

A​​​​​​acrodermatitis chronica atrophicans

  • Wat is het?
    Acrodermatitis chronica atrophicans is de derde huidaandoening, die behoort bij Lyme-borreliose. Bij 1-3% van de patiënten manifesteert Lyme-borreliose zich als acrodermatitis chronica atrophicans, vooral bij vrouwen op middelbare leeftijd. Deze aandoening ontstaat pas laat in het beloop van Lyme-borreliose, vele maanden tot soms vele jaren na de infecterende tekenbeet.
  • Wat zijn de verschijnselen?
    Hoewel acrodermatitis chronica atrophicans pas laat in het verloop van Lyme-borreliose optreedt, is het soms wel het eerste verschijnsel van de ziekte van Lyme. Slechts dertig procent van de patiënten weet zich een tekenbeet of erythema migrans te herinneren. Na een halfjaar tot meer dan tien jaar ontstaan geleidelijk huidafwijkingen aan een been of aan een arm. Het eerste symptoom is vaak een roodblauwe verkleuring met enige zwelling van beperkte omvang. Geleidelijk nemen de afwijkingen in intensiteit en grootte toe. Een typische klacht is dat een schoen niet meer past. Uiteindelijk kan het been of de arm geheel of voor een groot gedeelte verkleurd en opgezwollen zijn. Soms zijn er elastisch aanvoelende zwellingen, vooral over de strekzijde van de ellebogen. Het beeld lijkt soms op een trombosebeen of wondroos. Wanneer acrodermatitis chronica atrophicans in dit stadium niet met antibiotica behandeld wordt, wordt de huid na jaren heel dun (atrofisch, vandaar de naam atrophicans) en verliest haar elasticiteit. Soms vermindert het gevoel in de huid, maar in sommige gevallen wordt de huid juist pijnlijk. Ongeveer 1 op de 3 patiënten heeft vermoeidheidsklachten en voelt zich niet gezond.
  • Hoe wordt de diagnose gesteld?
    In het stadium van zwelling en verkleuring kan acrodermatitis chronica atrophicans op diverse andere aandoeningen lijken en het stellen van de diagnose wordt dan ook nog wel eens gemist. In het stadium van de zeer dunne huid wordt eerder aan acrodermatitis chronica atrophicans gedacht worden. Er wordt dan bloed afgenomen om antistoffen tegen de bacterie Borrelia burgdorferi aan te tonen. Eventueel zal een stukje huid worden verwijderd voor weefselonderzoek.

Wat zijn de behandelmogelijkheden voor de ziekte van Lyme?

Niet alle teken zijn geïnfecteerd met de borrelia bacterie. Het is dus niet nodig om iedereen met een tekenbeet te behandelen met antibiotica. Behandeling is nodig als er klachten ontstaan. Houd de plek enkele weken in de gaten en ga naar de dermatoloog als er een rode ring of vlek ontstaat die langzaam groter wordt of als u zich ziek voelt.

Niet iedereen krijgt dus de ziekte van Lyme na een tekenbeet. Het kan echter ook voorkomen dat iemand de tekenbeet of de verschijnselen niet heeft opgemerkt, klachten kunnen zich later ontwikkelen en in die situatie is het lastiger een sluitende diagnose te stellen. De ziekte van Lyme is een gevaarlijke infectieziekte en kan voor langdurige klachten zorgen. De ziekte van Lyme kan diverse symptomen veroorzaken, maar de meeste daarvan zijn niet specifiek, ze komen ook bij andere ziekten voor. Wel maakt diversiteit van symptomen de ziekte van Lyme aannemelijker.

Wat kunt u zelf doen?

Om de kans op een tekenbeet te verkleinen is het aan te bevelen om:

  • Gebieden met struikgewas en hoog gras van maart tot oktober niet met onbedekte huid te betreden
  • In de duinen en de bossen op de gebaande paden te blijven
  • Kleren met lange mouwen en lange pijpen te dragen

Mocht u op een dergelijke plek zijn geweest en mogelijk een tekenbeet hebben opgelopen, kijk uw huid dan goed na als u onder de douche staat of laat een ander uw huid inspecteren op de aanwezigheid van teken. Als er een teek op uw huid zit, is het zaak die zo snel en goed mogelijk te verwijderen. Dat kan met een goede gewone pincet, maar er zijn speciale pincetten voor te koop.

Teek verwijderen

De teek moet altijd bij de kop, zo dicht mogelijk bij de huid, worden vastgepakt en met een geleidelijk toenemende, eventueel draaiende, trekkracht worden verwijderd. Hoe langer de teek op de huid blijft zitten, hoe groter het infectierisico wordt. Naar schatting is er een contactduur van twaalf tot vierentwintig uur nodig om de teek in staat te stellen de bacteriën in de huid over te brengen. Schrijf de datum en de plek van de tekenbeet op en houd het gebied de maanden erna goed in de gaten. Wanneer er lyme symptomen naar voren komen zoals een rode kring of vlek, ga dan direct naar de huisarts en vermeld dat u bent gebeten door een teek.

naar boven